„Polska wieś – wieś europejska: bilans 20 lat członkostwa Polski w UE z perspektywy rolników, przedsiębiorców, polityków i ekspertów” – to tytuł konferencji naukowej, która odbyła się w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.
Wśród uczestników byli naukowcy, przedsiębiorcy i politycy. Dyskutowali oni o zmianach na polskiej wsi, na przestrzeni ostatnich 20 lat – poinformowała Agencja Informacyjna. Konferencję otworzyli prof. Jarosław Gołębiewski, prorektor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, prof. Mariusz Maciejczak, dyr. Instytutu Ekonomii i Finansów SGGW w Warszawie oraz Urszula Jóźwiak, prezes Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego.
„Polska wieś 2004 vs. 2024 – bilans społeczno-gospodarczy”
Podczas konferencji dr Czesław Siekierski, minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przedstawił główne problemy współczesnej wsi i przygotowywania do ich rozwiązania, choćby dzięki ustawie dotyczącej dzierżawy. Wskazał na podział wsi związany z pojawieniem się grupy robotników rolnych. Następnie zaapelował o aktywne włączanie się do dyskusji o przyszłym kształcie Wspólnej Polityki Rolnej.
W trakcie konferencji odbyły się 3 sesje dyskusyjne. W sesji naukowej „Polska wieś 2004 vs. 2024 – bilans społeczno-gospodarczy”, prelegentami byli prof. Monika Stanny, dyr. Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN oraz prof. Henryk Runowski z Instytutu Ekonomii i Finansów SGGW w Warszawie. Moderatorem debaty był prof. Mariusz Maciejczak. Z opinii obu naukowców wynika, że bilans uczestnictwa polskiej wsi w Unii Europejskiej jest korzystny, zarazem, że przeszła ona głębokie przeobrażenia demograficzne i ekonomiczne, jednak zróżnicowane w zależności od regionu. Czasem – choćby właśnie pod względem demograficznym i dochodowych – niektóre zmiany są problematyczne.
Monika Stanny: potrzebna wielofunkcyjna gospodarka
Zdaniem prof. Moniki Stanny zmiany demograficzne są papierkiem lakmusowym rozwoju społeczno-gospodarczego. Tam, gdzie struktura gospodarki lokalnej jest związana z rolnictwem, tam występuje też większy regres ludnościowy. Oznacza to, że im bardziej wielofunkcyjna gospodarka, tym większa zachęta do tego, aby ludność nie migrowała ze wsi. W co najmniej 3 na 4 gminy charakteryzujące się wielofunkcyjnym rozwojem odnotowywany jest rzeczywisty przyrost ludności. Proces deagraryzacji (odrolniczenia) stwarza warunki do zahamowania depopulacji wsi. Albo więc odpowiednie ministerstwa przyspieszą proces dezagraryzacji, albo inne ministerstwa będą musiały kierować transfery socjalne do kurczących się ludnościowo samorządów lokalnych.
Henryk Runowski – przyczyny protestów rolników
W opinii prof. Henryka Runowskiego przyczyną protestów rolników jakie miały miejsce w pierwszej połowie 2024 r. był znaczący spadek wysokości dochodów w 2023 roku po bardzo dobrym dochodowo roku poprzedzającym. Jednym z powodów pogorszenia nastrojów są też zmiany w unijnej Wspólnej Polityce Rolnej, która od praktyki dopłat bezpośrednich nakierowanych na wspieranie dochodów, zaczęła przechodzić do polityki rekompensowania dodatkowych kosztów, wynikających z nakładanych na gospodarstwa działań, w tym rolno-środowiskowych.
W dyskusji praktyków podczas konferencji uczestniczyli Jan Strzeżek, Szef Gabinetu Politycznego Ministerstwa Rozwoju i Technologii, Marek Zagórski, prezes Krajowej Grupy Spożywczej oraz Iwona Dyba, red. naczelna Farmer.pl. Dyskusję moderował Wojciech Szeląg, redaktor stacji telewizyjnej TVP Info.
Iwona Dyba – potrzebne są regulacje dotyczące dzierżawy ziemi
Iwona Dyba zwróciła uwagę na szereg problemów związanych z obecną i przyszłą polityką europejską względem wsi i rolnictwa. W jej przekonaniu rolnikom trudno inwestować i wychodzić poza schemat paneli fotowoltaicznych, skoro mamy w rolnictwie jedne z najdroższych cen energii w Europie. Potrzebne są też regulacje dotyczące dzierżawy ziemi. – – To, co doskwiera młodym rolnikom, chcącym inwestować w swe gospodarstwa, to brak stabilności i przewidywalności w zakresie legislacji – stwierdziła. Istnieją też problemy związane z tworzeniem grup producenckich czy zbytem produktów z małego przetwórstwa. Raportowanie niefinansowe (ESG) może pośrednio dotknąć też rolników, bo np. w Danii pojawił się podatek od poziomu emisji CO2 przez gospodarstwa rolne.
Marek Zagórski – całościowe podejścia do rolnictwa
Prezes Marek Zagórski dostrzegał wagę całościowego podejścia do rolnictwa, w tym m.in. rozwoju infrastruktury społecznej, drogowej czy energetycznej, która na wsi „jest katastrofalna”. W jego przekonaniu, potrzebne są działania rozwijające branżę przemysłu rolno-spożywczego, narasta też problem braku rąk do pracy i depopulacji. Bez podjęcia holistycznych działań, kolejne lata mogą być dla polskiej wsi coraz trudniejsze.
Jan Strzeżek – cyfryzacja sprzyja tworzeniu dużych gospodarstw rolnych
Jan Strzeżek zwrócił uwagę na kwestię rozwoju technologicznego polskiej wsi, w tym również cyfryzacji, czemu sprzyja tworzenie dużych gospodarstw rolnych. Jak zaznaczył, istnieją możliwości tworzenia i wdrażania nowych technologii na obszarach wiejskich i obniżania obciążeń rolników. Unowocześnianie wsi wymaga jednak ścisłego współdziałania resortów rolnictwa, cyfryzacji i rozwoju. Szczególnie, że rolnictwo jest jednym fundamentów bezpieczeństwa żywnościowego dla Polski.
Debata „Tłumaczyć Unię – wyzwanie dla liderów środowisk wiejskich”
Podczas konferencji, w panelu dyskusyjnym „Tłumaczyć Unię – wyzwanie dla liderów środowisk wiejskich”, moderowanym przez Andrzeja Szumowskiego, dyr. Biura Współpracy z Zagranicą KIG, uczestniczyli: Marek Sawicki, przew. Sejmowej Komisji ds. Kontroli Państwowej, b. minister rolnictwa i rozwoju wsi, marszałek senior Sejmu X kadencji Sejmu, dr Jacek Janiszewski – przew. rady programowej Stowarzyszenia „Integracja i Współpraca”, b. minister rolnictwa i gospodarki żywnościowej oraz Urszula Pasławska, przew. Sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.
Marek Sawicki – Polska traci szansę na rozwój samowystarczalnych energetycznie wspólnot lokalnych
Podczas debaty jej uczestnicy zgodzili się, że polityka komunikacyjna UE, ale też często krajowych decydentów, była zła. Marek Sawicki podkreślił, że rolnik nie może być tylko wyzyskiwanym przez korporacje producentem surowca, lecz powinien być faktycznie rolnikiem. Stanowczo przestrzegł, że Polska traci szansę na rozwój samowystarczalnych energetycznie wspólnot lokalnych. Wyliczał, że w ciągu 3-5 lat Polska może mieć zeroemisyjną produkcję energii opartą o lokalne biogazownie, szczególnie że są na to środki finansowe z Unii Europejskiej, a zakładanie biogazowni nie wymaga szczególnych zezwoleń. Na razie jednak do ekspansji na tym polu szykują się duże zagraniczne koncerny energetyczne.
Urszula Pasławska – Zielony Ład został źle przyjęty
– W nowym unijnym rozdaniu Polska powinna przekonywać, aby UE wróciła do ustawień fabrycznych, powrócić do celów, dla których została stworzona – zauważyła pos. Urszula Pasławska. Podkreśliła, że wdrażaniu Europejskiego koncepcji Zielonego Ładu nie towarzyszyły ani ekonomia, ani polityka informacyjna, program ten zatem został źle przyjęty w całej Europie. Poseł podkreśliła, że w UE wykuwają się zręby nie tylko polityki rolnej, ale także środowiskowej, również rzutującej na wieś i pociągającej koszty.
Jacek Janiszewski – unijni urzędnicy powinni zaniechać odgórnego narzucania rozwiązań
Dr Jacek Janiszewski ocenił, że niejednokrotnie Polska nie umiała umiejętnie lobbować w UE na rzecz rolnictwa, co z trudem udawało się przełamywać. W jego przekonaniu, unijni urzędnicy powinni zaniechać odgórnego narzucania rozwiązań i socjologicznie zrozumieć, że rolnik przyjmie to, co jest dobrze pomyślane i co jest opłacalne.
– Rolników można przekonywać do dobrych rozwiązań docierając z biznesowymi projektami do liderów wsi, czyli tych, którzy są autorytetami – stwierdził Jacek Janiszewski, który poparł też postulaty posła dr. Marka Sawickiego i poseł Urszuli Pasławskiej.
Konferencja „Polska wieś – wieś europejska” organizatorzy, patroni i partnerzy
Organizatorami konferencji „Polska wieś – wieś europejska: bilans 20 lat członkostwa Polski w Unii Europejskiej z perspektywy rolników, przedsiębiorców, polityków i ekspertów” byli Instytut Ekonomii i Finansów Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie i Fundacja im. XBW Ignacego Krasickiego. Wydarzenie zostało objęte Patronatem Honorowym przez: Wicemarszałka Sejmu Piotra Zgorzelskiego, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Marszałka Województwa Mazowieckiego, Rektora Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego oraz Polski Związek Łowiecki.
Patronat medialny nad konferencją objęli: „Dziennik Gazeta Prawna”, „Super Biznes”, RaportCSR.pl, Obserwator Gospodarczy, Farmer.pl, Raport ESG. Partnerami wydarzenia byli: Żabka Polska, FAPA – Polska Izba Bankowości Spółdzielczej oraz Neo Energy Group.