– Reaktor Maria został opracowany ponad pięć dekad temu, a jego funkcjonalność jest taka, że on dzisiaj jest jednym z najnowocześniejszych reaktorów tego typu, jednym z kilku na świecie.
Rzeczywiście to było unikalne zebranie polskich kompetencji i doprowadzenie do tego, że powstał w pełni polski reaktor – mówi agencji Newseria prof. Jakub Kupecki, dyr. Narodowego Centrum Badań Jądrowych (NCBJ).
Budowę reaktora Maria nazwanego na cześć Marii Skłodowskiej-Curie rozpoczęto w czerwcu 1970 r.
W tym roku NCBJ otrzymało bezterminowe zezwolenie na eksploatację reaktora badawczego Maria od prezesa Państwowej Agencji Atomistyki. Uruchomienie reaktora w 1974 r. uważa się za jedno z największych osiągnięć polskich badań jądrowych i do dziś jest to wizytówka krajowej energetyki jądrowej, która przyciąga naukowców. Przedstawiciele NCBJ podkreślają, że dla dalszego rozwoju badań potrzebne są długofalowa strategia i zapewnienie finansowania projektów.
Budowę reaktora Maria nazwanego na cześć Marii Skłodowskiej-Curie rozpoczęto w czerwcu 1970 roku. Został uruchomiony cztery lata później w Instytucie Badań Jądrowych (obecnie Narodowym Centrum Badań Jądrowych) w Świerku pod Otwockiem.
Reaktor Maria wykorzystywany jest m.in. do napromieniania materiałów tarczowych do produkcji radioizotopów
– Reaktor Maria pełni kilka ważnych funkcji. Z jednej strony jest on po prostu urządzeniem badawczym, które umożliwia prowadzenie różnych badań naukowych, na przykład naświetlanie próbek w celu badań materiałowych w wielu różnych dziedzinach, od badań nowych materiałów po takie egzotyczne w połączeniu z reaktorem jądrowym kwestie jak np. archeologia – mówi dr Paweł Gajda, dyr. Departamentu Energii Jądrowej w Ministerstwie Energii.
Reaktor Maria wykorzystywany jest m.in. do napromieniania materiałów tarczowych do produkcji radioizotopów, badań materiałowych i technologicznych, neutronowego domieszkowania materiałów półprzewodnikowych, wykorzystania wiązek neutronów dla celów medycznych czy też badań fizycznych i neutronograficznych.
Ważna jest także funkcja szkoleniowa tego reaktora
– Ważną funkcją reaktora jest produkcja radioizotopów, które później służą do produkcji zarówno radiofarmaceutyków, czyli leków, które wykorzystywane są na przykład w terapii nowotworowej, jak i różnego rodzaju źródeł w promieniotwórczości, które wykorzystywane są w przemyśle. Ważna jest także funkcja szkoleniowa tego reaktora, która umożliwia nam zdobycie doświadczenia w operowaniu reaktorami jądrowymi – podkreśla dr Paweł Gajda.
Reaktor i powiązane z nim laboratoria stanowią rozpoznawalny w skali światowej ośrodek rozwoju technologii jądrowych i reaktorowych oraz badań i wdrożeń medycznych korzystających z technik jądrowych.
Dzisiaj sektor jądrowy to procesy wieloletnie rozpisywane na kilka dekad
– Wyzwania są trzy: pieniądze, pieniądze i pieniądze. Z jednej strony to zapewnienie trwałego i systemowego wsparcia funkcjonowania reaktora Maria, ale też docelowo następcy czy następców tego reaktora badawczego, a z drugiej strony przygotowanie się kompetencyjnie wymaga cierpliwości i nakładów. Dzisiaj sektor jądrowy to procesy wieloletnie rozpisywane na kilka dekad. Jeżeli chcemy mieć własną technologię, jeżeli chcemy być istotnym graczem, musimy wprowadzić pewne inwestycje – wskazuje prof. Jakub Kupecki.
Jak podkreśla, oznacza to nie tylko konieczność poniesienia określonych nakładów, ale także długofalowe planowanie.
Program strategiczny, który musi być ulokowany w budżecie państwa w horyzoncie wieloletnim
– Państwo polskie musi sobie odpowiedzieć na pytanie, czy chce być operatorem jednego z kilku reaktorów jądrowych, który w mojej opinii jest nie tylko wizytówką dla Polski, ale też magnesem, który ściąga wybitnych naukowców z zagranicy chcących pracować i rozwijać swoje kompetencje. My mamy szereg pracowników, którzy przyjechali z zagranicy właśnie po to, żeby dołączyć do tego ekosystemu unikatowej infrastruktury badawczej wokół reaktora. To są potężne nakłady, nie do udźwignięcia przez jeden instytut badawczy. To jest program strategiczny, który musi być ulokowany w budżecie państwa w horyzoncie wieloletnim – podkreśla dyrektor NCBJ.
Narodowe Centrum Badań Jądrowych prowadzi prace badawcze we współpracy z wiodącymi europejskimi i światowymi instytucjami badawczymi, m.in. Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych CERN w Genewie, uczestniczy w projekcie ITER, największego na świecie reaktora fuzyjnego. NCBJ prowadzi także eksperymenty astrofizyczne, w tym przeglądy nieba w eksperymentach naziemnych i kosmicznych, eksperymenty z wiązką neutrin w Japonii czy też prace związane z rozwojem technik scyntylacyjnych w detekcji promieniowania jądrowego.